Testy funkcjonalne w treningu wykorzystywane są w celu zobrazowania dobrych i słabych stron struktury ruchu.  Przede wszystkim podstawą będzie tutaj sprawdzenie poziomu mobilności (zakresu ruchu w stawach), stabilizacji (umiejętności utrzymania ciała w określonej pozycji lub działaniu ruchowym z jak najmniejszymi wychwianiami) oraz globalnych wzorców ruchowych (ruchów angażujących całe ciało), które powinny być możliwe do wykonania przez każdego. Dlatego powinny być stosowane zarówno u osób trenujących rekreacyjnie jak i u sportowców. Testy funkcjonalne są bardzo ważnym narzędziem monitorującym postępy treningowe. To właśnie dzięki nim mamy możliwość zwiększenia skuteczności w indywidualizacji ćwiczeń.

Testy funkcjonalne powinny być podstawą programowania treningu. Dopiero na ich podstawie można skutecznie dostosować odpowiednie ćwiczenia.

Photo Designed by Freepik

Streszczenie:

  1. Testy funkcjonalne – cel ich stosowania
  2. Lepsza jakość ruchu = większa wydajność
  3. Testy funkcjonalne w treningu personalnym i motorycznym
  4. Testy funkcjonalne  a kontuzje w sporcie
  5. Podsumowanie

1. TESTY FUNKCJONALNE – CEL ICH STOSOWANIA

Testy funkcjonalne w treningu uważa się za metodę przesiewową. Służy ona określeniu poziomu gotowości do podejmowania treningu. Znajdują więc one zastosowanie po operacji, kontuzji oraz w trakcie ropoczynania treningu. W miare możliwości czasowych warto je wprowadzać także w trakcie sezonu.

Ponadto przeprowadzenie testów daje możliwość określenia gdzie znajdują się słabe punkty układu ruchu, nad którymi należy popracować wprowadzając odpowiednie ćwiczenia je korygujące.  Bez określenia słabych punktów, wprowadzając ćwiczenia pogłębiające problem może dojść do kontuzji. Za przykład można podać:

  • wyciskanie sztangi -W tym przypadku problem będą stanowić zbyt napięte tkanki mięśni klatki piersiowej oraz słabe plecy. Wynikiem tego będzie nadmierne angażowanie przednich aktonów barków. Prowadzić to będzie do obniżenia zaangażowania klatki piersiowej.W ostatecznym rozrachunku mogą pojawiać się bóle nadmiernie eksploatowanych przednich części barków.
  • Ćwiczenie dzień dobry –W tym przypadku problem mogą stanowić zbyt napięte mięśnie grupy kulszwo-goleniowej (tyl uda). Sytuacja ta nie pozwoli na optymalne zaangażowanie mięśni pośladkowych, które są w tym ćwiczeniu targetem.W trakcie wykonywania tego ćwiczenia może dochodzić do nadmiernego napięcia tylnych mięśni uda. W ostateczności może dojść do naderwania.

Celem przeprowadzenia testów i wprowadzenia ćwiczeń jest doprowadzenie do symetrii ruchów, a także synergii oraz równowagi co przekłada się na efektywne wykorzystanie swojego ciała w trakcie wysiłku fizycznego. Za przykład warto podać tutaj piramidę optymalnych zdolności motorycznych przedstawioną przez twórców jednegoż najpopularniejszych rozwiązań skupiających 7 testów przesiewowych tworzących baterię testów FMS.

2. LEPSZA JAKOŚĆ RUCHU = WIĘKSZA WYDAJNOŚĆ

Za przykład można podać sprint. W przypadku gdy mięśnie biodrowo-lędźwiowe oraz czworogłowe są nadmiernie napięte ciężko będzie odciągnąć do tyłu nogę na tyle by uzyskać efekt znany z plyometrii (rozciągnięcie skurcz). Wynikiem tego jest obniżenie potencjału sprinterskiego zawodnika. Przekładać się to będzie także na siłę kopnięcia piłki. W przypadku odpowiedniego poziomu zakresu ruchu, będzie ona dużo większa. W związku z tym optymalna mobilność oraz stabilizacja przekładają się na lepsze panowanie nad ciałem. Oznacza to, że dany zawodnik będzie w stanie efektywniej „wykorzystać” swój organizm w trakcie wysiłku. Za przykład można podać piłkarzy. Z badań wynika, iż zawodnicy o wyższym poziomie stabilności oraz mobilności są w stanie z większą siłą i  precyzją uderzyć piłkę.

Przekładając to na trening siłowy, w skrócie można stwierdzić, iż nadmiernie napięte tkanki będą przeszkadzać we właściwym aktywowaniu poszczególnych grup mięśniowych. Jako przykład można podać przysiad ze sztangą trzymaną z tyłu na barkach. Według badań z wykozzsytaniem elektrod EMG, największą pracę w tym ćwiczeniu przejmują mięśnie pośladowe. Jednakże w momencie zbyt dużego napięcia tylnej części uda (grupa kulszwowo-goleniowa), może dojść do sytuacji, kiedy to udo przejmie większą rolę. Wynikiem tego będzie nadmierne rozwijanie się mięśni ud, przy „płaskich” mięśniach pośladkowych, co prowadzić będzie do dysbalansu posturalnego.

3. TESTY FUNKCJONALNE W TRENINGU PERSONALNYM I MOTORYCZNYM

Testy funkcjonalne w treningu personalnym i motorycznym są niezwykle istotne. Przede wszystkim w obu przypadkach mamy również inne możliwości ich zastosowania. W treningu personalnym pracując z jedną osobą zastosowanie testów może być bardziej ztargetowane. Wynika to z faktu, iż trener nie pracuje w deficycie czasu i może mieć nawet 60mint na przebadanie danej osoby pod każdym możliwym względem. Oczywiście aby dokonać właściwej oceny wystarczy jedynie 10 do 15 minut. Jednakże taki okres czasowy jest wręcz niemożliwy do wykonania w przypadku gdy mamy do czynienia z testami funkcjonalnymi drużyny sportowej. Wyobraźmy sobie, że mamy do czynienia z 20-25 zawodnikami. Przeznaczając na każdego z nich nawet 10 minut mielibyśmy testy trwające ponad 4 godziny. Z tego też powodu w treningu personalnym stosowane są testy typowo fizjoterapeutyczne. Z kolei w treningu grupowym, najlepszym rozwiązaniem moim zdaniem będzie FMS.

Dlatego też przeprowadzając testy funkcjonalne w treningu personalnym jest możliwość wprowadzenia bardziej ukierunkowanych testów. W tym przypadku głównie większe możliwości odnoszą się do zakresu ruchu, kiedy to można wprowadzić goniometr. Jest to proste urządzenia pozwalające na ocenę zakresu ruchu w każdym stawie naszego ciała. Ponadto można efektywniej sprawdzić całe powiązania segmentów poprzez testy łączące mobilność całego ciała aby pokazać ćwiczącemu jak deficyt w jednym miejscu przekłada się na inny segment ciała.

 

4. TESTY FUNKCJONALNE A KONTUZJE W SPORCIE

Testy funkcjonalne powinny być podstawą programowania treningu. Dopiero na ich podstawie można skutecznie dostosować odpowiednie ćwiczenia.

Photo designed by Freepik

Należy pamiętać, iż każda dyscyplina niesie za sobą wypaczenia związane deficytami czy asymetriami ruchowymi. Wynikające problemy związane są z jej specyfiką. Przykładowo największe defycyty zakresu ruchu w tylnej części uda występują u piłkarzy nożnych oraz pływaków.  W drugiej grupie bardzo często występują także bóle kolan, co jest związane z napięciami mięśni czworogłwoych czy lędźwiowo-biodrowych. Dlatego też nie powinno się powielać informacji, według której pływanie dla młodych osób jest takie zdrowe, bo nie jest.  Należy w tym przypadku odróżniać trening sportowy od pływania rekreacyjnego. Siatkarze mają natomiast problemy z zakresem ruchu obręczy barkowej. Można by tak wymieniać i wymieniać.

Choroba Osgooda-Schlattera najczęstsza przypadłość młodych zawodników – kliknij żeby dowiedzieć się więcej

Co naistoniejsze, brak wprowadzania ćwiczeń mających na celu niwelowanie dysfunkcji układu ruchu prowadzi bardzo często do kontuzji. Jest to niestety przeważnie wina trenerów, którzy nie dbają o takie aspekty u swoich podopiecznych.  W przypadku zawodników prowadzi to do przedwczesnego zakończenia kariery. Z kolei wśród osób trenujących rekreacyjnie są to ciągle pojawiające się bóle (np. dolnego odcinka pleców). Nie zawsze winę ponosi jednak trener. Czasem jest to po prostu zbyt wysokie ego zawodnika, który nie przykłada większej wagi do tego rodzaju ćwiczeń.

Warto w tym przypadku spojrzeć na liczbę odnoszonych kontuzji ze względu na dyscyplinę przypadającą na 1000 godzin wysiłku:

  • Piłka nożna – poziom amatorski – 0,11 urazów/1000h (Herrero i wsp. 2014).
  • Piłka nożna – młodzi zawodnicy, dorośli poziom amatorski – gra na sztucznej murawie 5,1 urazów/1000h (Sousa i wsp. 2013).
  • Piłka nożna – Mistrzostwa Świata 2014 – 1,68 urazu na mecz (Junge, Dvořák 2015).
  • Siatkówka – poziom światowy – 3,8 urazów /1000h meczów (Bere i wsp. 2015).
  • Taekwondoo – trening amatorski 11,8 urazów/1000h treningów (Lystad i wsp. 2015).

PODSUMOWANIE

Testy funkcjonalne  powinny być w treningu personalnym czy motorycznym podstawą ich programowania. Dzięki ich cyklicznemu przeprowadzaniu trener ma możliwość reagowania na ewentualne poprawy czy też pogorszenia struktury ruchu.  Wynikiem tego będzie wprowadzenie ćwiczeń, których faktycznie potrzebuje dana trenująca osoba. Warto pamiętać, iż każda aktywność ruchowa oraz styl życia przyczynia się do odmiennego oddziaływania na poszczególne struktury tkankowe. Warto również zwrócić uwagę, na to, iż według danych epidemiologicznych, coraz większe problemy zwiazane z jakością ruchu obserwuje się wśród dzieci i młodzieży. Współcześnie młodzi zawodnicy maja coraz większe deficyty czy asymterie ruchowe ze względu na prowadzenie poza treningami maksymalnie biernego trybu życia.

Należy także wspomnieć, iż testy funkcjonalne nie są w stanie w 100% wskazać  procentu (%) podatności na kontuzję. Nawet na podstawie uzyskania maksymalnej ilości punktów w teście FMS też nie da rady stwierdzić, iż dany zawodnik nie będzie kontuzjowany. Wynik może wskazać tylko podatność co nie znaczy, że kontuzja  nie wystąpi. Natomiast z danych statystycznych wynika, iż wynik poniżej 14 punktów do tego predysponuje. Dlatego też amerykańscy twórcy tej metody wskazują, że FMS ma być jedynie formą przesiewową, która ma wspomagać trenerów, którzy bardzo często pracują w deficycie czasu. A pamiętajmy, że jakość ruchu stanowi podstawę wydajności sportowej.

Podsumowując – cyklicznie przeprowadzane testy funkcjonalne są niezwykle istotne, gdyż wspomagają optymalizację całego procesu treningowego. Przede wszystkim wybór testów funkcjonalnych jakie zastosujemy, jest zależny w dużej mierze od możliwości czasowych jakie ma trener.  W przypadku dużych grup, moim zdaniem najlepiej sprawdzi się FMS, który oparty jest na spójnej  metodologii. Natomiast w  pojedynczych przypadkach można stosować bardziej ukierunkowane testy fizjoterapeutyczne.

Dzięki naukowym ośrodkom sportowym masz możliwość efektywniejszego i zdrowszego osiągania celów treningowych. Jeżeli chcesz skorzystać ze sprawdzonych planów treningowych i żywieniowych zapraszam do kontaku.

tel. kontaktowy: 785511133

REFERENCJE

Junge A., Dvořák J.  Football injuries Turing the 2014 FIFA World Cup, British Journal of Sports Medicine, 49(9), s. 599 – 602, 2015.

Lystad R.P., Graham P.L., Poulos R.G.  Epidemiology of training injuries in amateur taekwondo athletes: a retrospective cohort study. Biology of Sport, 32(3), 213- 218, 2015.

Sousa P., Rebelo A., Brito J. Injuries in amateur soccer players on artificial turf: a one-season prospective study.Physical therapy in sport, 14(3), s. 146 – 151, 2013.

Herrero H., Salinero J.J., Del Coso J. Injuries among Spanish male amateur soccer players: a retrospective population study. The American journal of sports medicine, 42(1),
s. 78 – 85, 2014.

Bere T. Kruczyński J., Veintimilla N., Hamu Y., Bahr R.  Injury risk is low among world-class volleyball players: 4-year data from the FIVB Injury Surveillance System. British Journal of Sports Medicine, 49(17), s. 1132 – 1137, 2015.

Cook G., Burton L., Hoogenboom B.J., Voight M. Functional movement screening: the use of fundamental movements as an assessment of function-part 2. International Journal of Sports Physical Therapy, 9(4), s. 549 – 563, 2014.

Willigenburg N., Hewett T.E.  Performance on the functional movement screen is related to hop performance, but not to hip and knee strenght in collegiate football players. Clinical Journal of Sport Medicine, 27(2), s. 119 – 126, 2017.